1. Anasayfa
  2. /
  3. Söz Devri
  4. /
  5. Söz Devri | Kütüp-Anne...

Söz Devri | Kütüp-Anne ile Çocuk Okurların Hakları

Uluslararası Okuryazarlık Gününde sözü bizden devralan konuğumuz, Kütüp-Anne ekibi. Beş senedir yaptıkları çalışmalar sırasında yetişkinlerin çocukların okuryazar olmalarını önceleyen yaklaşımlarının, onların okur olma hakkını görmezden geldiğini gözlemleyen Kütüp-Anne Platformu gönüllüleri, Sivil Düşün desteğiyle alışılmış bakış açılarını ters yüz eden bir emek ortaya koyuyor.

Çocukları olduğu kadar, öğretmenler, ebeveynler ve yetki sahiplerine ilham veren yolculuklarının hikayesini gelin kendilerinden dinleyelim.

Doğduğu andan itibaren kaliteli, nitelikli ve yeterli bilgiye eşit şekilde ulaşabilmek her çocuğun hakkı.

Kütüp-Anne Platformu olarak bu hakkı başımızın tacı yaptık, bir de hayal kurduk: Kütüphanelerin toplumun her kesiminden çocuğ,a hem düş dünyalarını hem bilgi donanımlarını derinleştirecek ücretsiz materyal ve hizmeti kalıcı şekilde sunabilmesi. Evet bu öyle küçük bir hayal değil. Ama gerçekleşmesi zaman alacak düşler için bile en önce, inanmak gerekiyor. Ve elbette bir yerden başlamak. Biz başladığımızda 2016 yılıydı. O günden beri, belki de daha fazladır, inanıyoruz.

Adeta kural haline gelmiştir; çocuklara ulaşmayı hedefleyen hemen hemen bütün projelerde, yetişkinler bir araya gelip çocukların yararı için düşünür ve sonuca varır. Daha sonra bu sonuç üzerinden çocuklarla çalışmalar yapılır. Bundan usanmıştık. Faydalı da değildi. Döngüyü kırdık; çocukların doğrudan kendileri için düşünüp hayata geçirdikleri bir çalışma planladık.

Bu serüvende en büyük destekçimiz kuşkusuz çocuklar oldu. Bize rehber olacaklarını biliyorduk aslında. Sorulan her soruya verdikleri cevaplarla zihinlerimizi aydınlatmakla kalmadılar; kendi dünyalarının göz ardı edilen noktalarını fark etmemizi de sağladılar.

Çocukların kitaplarla özel bir bağ kurmasını istedik. Okuma-yazmayı öğrenmeleri, okuma alışkanlığı edinmelerinin ötesinde, kendi zihin evrenlerini yaratabilmeleri, burada bir okuma kültürü geliştirebilmeleri, bu kültürle birlikte okuryazarlık becerilerini ilerletebilmeleri içindi bu çaba.

Çalışmamızın ismine, Çocuk Okurların Hakları dedik. Çünkü kitap okuma hakkının, sağlık kadar, eğitim kadar temel ve öncelikli haklardan olduğunu biliyorduk. Çünkü yazar Megan Daley’nin de söylediği gibi, çocukları kendi okuyacakları kitapları seçmeleri konusunda yetkin hale getirdiğimizde, onları hayat boyu kitap okumaya programlayacak ve kitap okumayı yetişkinlere has bir şey olmaktan çıkaracaktık. Çünkü çocukların kitaplara ihtiyacı olduğu kadar, kitapların da çocuklara ihtiyacı vardı; onların dünyasında hayal edilmeye, yeni baştan tasarlanmaya ve özgürleşmeye.

Böylece yola koyulduk ve Sivil Düşün’den aldığımız destekle, fikrimiz yavaş yavaş ete kemiğe bürünüp canlandı; yeri, yönü, hedefi netleşti. Ankara’yı öncelikli çalışma alanımız olarak belirledik. Yaz aylarını hazırlığa ve içerik üretmeye ayırdık, böylece eylülde çocuklar okula döndüğünde materyallerimiz ve eğitimlerimizle uygulama için hazır olacaktık.

Okuma kültürü eğer ergenlikten önce kazandırılabilirse, çocukların yetişkinlik dönemlerindeki davranışlarına da etki ediyordu. Daha sonraki yaşlarda bunu düzenlemek zaman ve maliyet açısından daha fazla emek gerektirecekti. Bu gerçek, 7-10 yaş arasında olan ve iki-üç-dördüncü sınıflarda eğitimine devam eden çocukları, çalışmamızın odağı haline getirdi.

İlk aşamada, çocuklar için felsefe (P4C)* yöntemini kullanarak onları kitaplar ve okuma süreçlerine dair soru sormaya teşvik ettik. Tüm çalışmalarımızda yalnız çocuklarla değil çocukların yakın çevresini sürece dahil etmeyi önemsiyorduk; yine öyle yaptık.  Öğretmenlerin soru sorma süreçlerini yönetmesine katkı sunmak ve ebeveynlere rehberlik edebilmek amacıyla farkındalık oturumları düzenledik örneğin. Bu buluşmalarda, çocuk kitabı yazarı Özge Lokmanhekim ve eğitmen Gül Fındık Şen ile bir araya geldik.

İstanbul’da ve Ankara’nın Mamak, Demetevler, Batıkent, Pursaklar, Çankaya, Sincan ilçelerinde gönüllü olarak bize destek veren öğretmenlerimiz aracılığıyla, çocuklarla birlikte okuma adabı üzerine düşünüp farkındalık kazanmalarını sağlayacak atölyelerde buluştuk. Ekibimizin hazırladığı Ben Okur’ken isimli etkinlik kitabımızı ve peg bebeklerimizi programdan önce çocuklara ulaştırdık.

Yine çocukların katılımıyla 20 maddeden oluşan ve 10 dile (Türkçe, Almanca, Arapça, Azerbaycan Türkçesi, İngilizce, Farsça, Fransızca, Rusça, Urduca, Korece) çevrilen Çocuk Okur Hakları Bildirgesini ortaya çıkardık.

Katılımcı olan öğrencilerimize, bizden bir hatıra olarak Çocuk Okur Hakları Bildirgesi posteri, Çocuk Okur Hakları Rehberi ve kitap kılıfı hediye ettik. Bu sözleşmenin okullar ve kütüphanelerde dağıtılması, sözleşmenin poster olarak asılması ve her sene başında aileler ve öğretmenlerle birlikte hatırlanmasını sağlamak için sosyal medyada kampanyalar yürüttük.

Yolculuğumuzun sonunda, gönüllü öğretmenlerimiz ve çocuklarımızla tüm süreci değerlendirdiğimiz bir Çocuk Okur Hakları Çalıştayı gerçekleştirdik. Kütüphaneler Haftası’nda, Ankara Altın Mekan Kütüphanesinde bir peg bebek sergisi açtık ve burada hem çalışmamızın ana kahramanlarıyla tekrar buluştuk hem de hep beraber haklarımızı tekrar dile getirdik.

Yolculuğumuz boyunca bizi yalnız bırakmayan, hayallerimizden birini gerçek yapmak yolunda bizleri imkanlarla buluşturan Sivil Düşün ekibine bir sürü teşekkür gönderiyoruz.

Söylemiştik ya, hayal büyüktü. Ama ona giden yol bizim gözümüzde büyümedi. Tersine, daha çok ne yapabiliriz diye biz düşüncelerimizi büyüttük. Bizi, 200’ün üzerinde öğrencinin zihin dünyasıyla buluşturan bu heyecanın ta kendisi. Bu çocuklar da tıpkı Kütüp-Anne ekibi gibi haklarını talep edebilmek için önce hayal ettiler. Çocuk Okur Hakları Bildirgesi böyle yazıldı. İçinde büyük sözler ve bolca ilham var. Yetişkinlere ve başka çocuklara nice kılavuzluklar vermesi dileğiyle.

*1960’ların sonlarında Amerika’da felsefeci Matthew Lipman tarafından geliştirilen P4C (Philosophy For Children) Çocuklar için Felsefe eğitimi yöntemi, okul öncesinden başlayarak lise sona kadar çocuklar ve gençlerin eleştirel, yaratıcı, özenli, işbirlikçi, düşünme becerilerinin geliştirilmesini hedefler.

  1. İlgi, merak, ihtiyaç ve keyfime göre kitap seçme hakkı
  2. İstediğim zaman, yer ve hâlde ya da kişiyle okuma hakkı
  3. Beğenip beğenmeme hakkı
  4. İstersem, kitabın bir bölümünü veya tamamını tekrar tekrar okuma hakkı
  5. İstediğim yerinde kitabı okumaktan vazgeçme hakkı
  6. Okumama hakkı
  7. Sayfa ya da bölüm atlayarak okuma hakkı
  8. Okurken hayallere dalma hakkı
  9. Okurken rahatsız edilmeme hakkı
  10. Okurken/dinlerken uyuma hakkı
  11. Okuduğum kitabı anlatma ve tartışma hakkı
  12. Kitap/Okuma kulübü kurma/katılma hakkı
  13. Okuduklarımla ilgili sessiz kalma hakkı
  14. İstediğim mekân ve zamanda kitap keşfetme hakkı
  15. Nitelikli bir kütüphaneye erişim hakkı
  16. Okuduğum kitabı yanımda taşıma hakkı
  17. Kitabımı paylaşma, hediye ya da değiş-tokuş etme hakkı
  18. Kitaba/Kitapla ilgili not alma hakkı
  19. Kitap karakterini benimseme, onunla bağ kurma hakkı
  20. Okuduğum kitabın filmini izleme/yazarıyla tanışma hakkı
Skip to content